Sözcük Türleri
Sözcük türleri, sözcüklerin cümledeki görev ve anlamlarına göre sınıflandırılmasıdır. Ad, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil olmak üzere sekiz tür vardır. Bir sözcüğün türünü tek başına değil, cümledeki kullanımına bakarak belirlersin.
Ad ve Sıfat
Ad, varlıkları karşılayan sözcüktür. Sıfat ise adın önüne gelerek onu niteler ya da belirtir. Sıfat tek başına kullanıldığında adlaşır ve artık ad görevindedir.
- Niteleme sıfatı 'nasıl' sorusuna cevap verir: yeşil kalem, çalışkan öğrenci
- Belirtme sıfatları dörde ayrılır: işaret (bu, şu, o), sayı (üç, üçüncü, yarım), belgisiz (bazı, birkaç, her), soru (hangi, kaç, nasıl)
- Adlaşmış sıfat: 'Yaşlılar öne otursun.' cümlesinde 'yaşlılar' addır
- Sıfat tamlamasında tamlanan daima addır
Zamir
Zamir, adın yerini tutan sözcüktür. Sıfatla en çok karıştırılan türdür; ayrımı yapmak için sözcüğün bir adın önünde mi yoksa bir adın yerinde mi durduğuna bak.
- Kişi zamirleri: ben, sen, o, biz, siz, onlar; dönüşlülük zamiri: kendi
- İşaret zamirleri: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar
- Belgisiz zamirler: kimi, birkaçı, hepsi, bazısı
- Soru zamirleri: kim, ne, hangisi, kaçı
- İlgi zamiri -ki: 'Senin kalemin benimkinden güzel.'
Zarf
Zarf; fiili, fiilimsiyi, sıfatı ya da başka bir zarfı çeşitli yönlerden etkiler. Sıfat adı, zarf ise fiili etkiler; bu tek cümlelik ölçüt soruların çoğunu çözer.
- Durum zarfı: hızlı koştu, güzel konuştu
- Zaman zarfı: dün geldi, yarın gidecek
- Yer-yön zarfı: içeri girdi, aşağı indi
- Miktar zarfı: çok yoruldu, en güzel, daha hızlı
- Soru zarfı: nasıl gitti, ne zaman geldi
Edat, Bağlaç ve Ünlem
Bu üç tür tek başına anlamı olmayan ya da yalnızca ilişki kuran sözcüklerdir. Edat sözcükler arasında anlam ilgisi kurar, bağlaç eş görevli sözcükleri ya da cümleleri bağlar, ünlem duygu bildirir.
- Sık geçen edatlar: gibi, kadar, için, ile, göre, üzere, doğru, karşı
- Sık geçen bağlaçlar: ve, ile, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa, hem... hem, ya... ya
- Ünlemler: Ah!, Eyvah!, Hey!, Aman!
- Edat, bağlaç ve ünlemler cümleden çıkarıldığında cümlenin yapısı değil anlamı zayıflar
Sınavda dikkat
- 'Bu kitap güzel' cümlesinde 'bu' sıfat, 'Bu güzel' cümlesinde 'bu' zamirdir; ölçüt adın önünde durup durmamasıdır.
- 'ile' bağlaç olduğunda yerine 've' getirilebilir; edat olduğunda getirilemez.
- Yer-yön sözcükleri ek almadan zarftır; ek aldığında ad olur: 'içeri girdi' zarf, 'içeriyi topladı' ad.
- Sayı ve renk sözcükleri adın önünde sıfat, tek başına ad olur: 'mavi gömlek' sıfat, 'Mavi bana yakışıyor' ad.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Altı çizili sözcüğün türü ya da görevi istenir.
- Sıfat-zarf ve sıfat-zamir ayrımına dayanan seçenek eleme soruları gelir.
- Bir cümlede kaç sıfat ya da kaç zarf bulunduğu sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.