Cümlede Anlam
Cümlede anlam, tek bir cümlenin ne söylediğini ve nasıl söylediğini çözmektir. Sınavda cümlenin taşıdığı yargı türünü, cümleler arasındaki ilişkiyi ve verilen ifadenin anlamca eş değerini bulman istenir. Paragraf sorularının temeli de bu beceridir.
Cümlenin Taşıdığı Yargı Türleri
Her cümle bir yargı taşır ve bu yargının niteliği soru kökünü belirler. Kanıtlanabilir bilgiyle kişisel beğeniyi ayırmak, kesinlik ile olasılığı karıştırmamak bu konunun bel kemiğidir.
- Nesnel yargı doğruluğu kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmez.
- Öznel yargı kişisel yorum içerir: güzel, sıkıcı, en başarılı gibi.
- Olasılık (belki, -ebilir), varsayım (diyelim ki, tut ki), tahmin (sanırım, galiba).
- Öneri, eleştiri, özeleştiri, yakınma, pişmanlık, küçümseme sık sorulan yargı türleridir.
Cümleler Arası Anlam İlişkileri
İki yargı bir araya geldiğinde aralarında neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul ya da karşılaştırma bağı kurulur. Bu bağı kuran sözcükleri tanımak, soruyu okurken sana zaman kazandırır.
- Neden-sonuç: “Yağmur yağdığı için maç ertelendi.” Önce sebep, sonra sonuç vardır.
- Amaç-sonuç: “Sınavı kazanmak için çalışıyor.” Gerçekleşmesi istenen bir niyet vardır.
- Koşul: “Erken gelirsen görüşürüz.” Bir yargı diğerine bağlanmıştır.
- Karşılaştırma, açıklama, pekiştirme ve benzetme de sık sorulan ilişkilerdir.
Üslup, İçerik ve Aktarım
Bir cümlede ne söylendiği içerikle, nasıl söylendiği üslupla ilgilidir. Sözün kimin ağzından aktarıldığı da ayrı bir soru tipidir.
- Üslup: dil, sözcük seçimi, cümle uzunluğu, anlatımın sadeliği ya da süslülüğü.
- İçerik: konu, tema, anlatılan olay ya da savunulan düşünce.
- Doğrudan anlatım sözü tırnak içinde olduğu gibi aktarır.
- Dolaylı anlatım sözü aktaranın kendi cümlesine dönüştürür.
Anlamca Eş Değer Cümle
Eş değer cümle, aynı yargıyı farklı sözcüklerle veren cümledir. Burada en büyük tuzak, kapsamı daraltan ya da genişleten seçeneklerdir.
- Eş değer seçenek, cümleye yeni bilgi eklemez ve bilgi eksiltmez.
- Yakın anlamlı görünüp kesinlik derecesini değiştiren seçenekler çeldiricidir.
- Cümlede söylenmeyeni tamamlarsan yanlış yaparsın; yalnızca yazılana dayan.
Sınavda dikkat
- Soru kökünde “kesin olarak çıkarılabilir” ifadesini görürsen olasılık bildiren seçenekleri ele.
- Neden-sonuç ile amaç-sonucu ayırmak için “için” sözcüğünün gerçekleşmiş bir sebep mi, istenen bir niyet mi bildirdiğine bak.
- Öznel yargıyı ararken sıfatlara ve değerlendirme bildiren sözcüklere odaklan.
- Uzun cümleleri yüklemden geriye doğru okuyarak asıl yargıyı bul.
Bu konudan neler sorulur?
- Verilen cümleye anlamca en yakın cümlenin bulunması istenir.
- Cümlenin hangi anlam ilişkisini taşıdığı (koşul, amaç, neden) sorulur.
- Öznel ya da nesnel yargı içeren cümlenin seçilmesi istenir.
- İki cümle arasında ortak olan ya da olmayan yargının belirlenmesi istenir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.