Paragrafta Çıkarım
Çıkarım soruları, parçada doğrudan söylenmeyen ama söylenenlerden mantıkla ulaşılan yargıyı ölçer. “Çıkarılabilir”, “ulaşılabilir”, “söylenebilir” soru kökleriyle karşına gelir. Kanıt her zaman metnin içindedir.
Çıkarım ile Yorum Farkı
Çıkarım metne dayanır, yorum ise okurun kişisel eklemesidir. Sınav senden yorum değil, metinden desteklenebilen çıkarım ister. Bu ayrımı korumak yanlışlarını belirgin biçimde azaltır.
- Doğru seçeneğin dayanağını parçada bir ya da iki cümleyle gösterebilmelisin.
- Dayanağını gösteremediğin seçenek yorumdur, çıkarım değildir.
- Parçayla çelişmemek yetmez; parçadan desteklenmek gerekir.
Adım Adım Yöntem
Çıkarım sorusunda önce yazarın tutumunu belirle, sonra seçeneklere geç. Tutumu bilmek, seçeneklerin yönünü hızlıca değerlendirmeni sağlar.
- Parçayı oku ve yazar savunuyor mu, eleştiriyor mu, tarafsız mı belirle.
- Her seçenek için “bunu parçanın neresi söylüyor?” diye sor.
- Kalan iki seçenek arasında kapsamı parçaya en uygun olanı seç.
Kesinlik Tuzağı
Çıkarım sorularında seçenekler çoğu zaman parçadaki ölçülü ifadeyi aşırı iddialı hâle getirerek üretilir. Bir sözcük değişikliği, doğru seçeneği yanlışa çevirebilir.
- Her, hiç, asla, tek, mutlaka gibi sözcükler seçeneği aşırı iddialı yapar.
- Parça ölçülü konuşurken seçenek kesin konuşuyorsa o seçeneği sorgula.
- Parçadaki tek bir örnekten genel kural üreten seçenekleri ele.
Yazarın Tutumu ve Bakış Açısı
Yazarın konuya yaklaşımını belirlemek, çıkarım sorularının önemli bir bölümünü tek başına çözer. Tutum, sözcük seçimlerinde ve değerlendirme cümlelerinde gizlidir.
- Olumlu tutum: destekleyen, öven, savunan ifadeler.
- Olumsuz tutum: eleştiren, uyaran, yakınan ifadeler.
- Tarafsız tutum: bilgi veren, değerlendirme yapmayan ifadeler.
- Yazarın aktardığı başkasının görüşünü yazarın görüşü sanma.
Sınavda dikkat
- Çıkarım sorusunda genel kültürünü değil, yalnızca metni kullan.
- Soru kökündeki “kesinlikle” ifadesi varsa olasılık bildiren seçenekleri ele.
- Seçenekleri okumadan önce kendi çıkarımını kur; sonra en yakın seçeneği ara.
- Parçada geçen bir bilgiyi tekrar eden seçenek çıkarım değildir; çıkarım söylenmeyene ulaşır.
Bu konudan neler sorulur?
- Parçadan çıkarılabilecek yargının bulunması istenir.
- Parçadan kesin olarak çıkarılamayacak seçeneğin belirlenmesi istenir.
- Yazarın tutumunun ya da bakış açısının sorulması.
- Parçanın devamında ne söyleneceğinin tahmin edilmesi istenir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.