Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazıda duraklamayı, vurguyu ve anlamı belirginleştirir. Yanlış konan tek bir virgül cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Sorular genellikle virgül, noktalı virgül, iki nokta ve kesme işareti çevresinde toplanır.
Nokta ve Virgül
Nokta tamamlanmış cümleleri bitirir, kısaltmalarda ve tarih yazımında da kullanılır. Virgül ise eş görevli sözcükleri ayırır ve yanlış anlaşılmayı önler; sınavda en çok bu ikinci işlevi sorulur.
- Nokta cümle sonunda, kısaltmalarda (Dr., vb.) ve sıra sayılarında (5. sınıf) kullanılır
- Virgül eş görevli sözcükleri ayırır: 'Defter, kalem ve silgi aldım.'
- Özne yanlış anlaşılmasın diye özneden sonra konur: 'Genç, adama uzun uzun baktı.'
- Ara sözlerin ve ara cümlelerin başında ve sonunda kullanılır
- 've, ile, veya, ya da' bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz
Noktalı Virgül ve İki Nokta
Noktalı virgül, kendi içinde virgül bulunan öbekleri ya da anlamca yakın sıralı cümleleri ayırır. İki nokta ise kendisinden sonra bir açıklama, örnek ya da alıntı geleceğini haber verir.
- Noktalı virgül: 'Ankara, İzmir, Bursa; bu illerde şubemiz var.'
- Anlamca bağlı sıralı cümleleri ayırır: 'Çok çalıştı; sonunda kazandı.'
- İki nokta açıklama öncesinde kullanılır: 'Bir tek isteğim var: dürüstlük.'
- İki nokta alıntı ve konuşma öncesinde de kullanılır
Üç Nokta, Tırnak ve Parantez
Üç nokta tamamlanmamış anlatımı, tırnak işareti başkasına ait sözü, parantez ise cümlenin dışında kalan ek bilgiyi gösterir. Bu işaretlerin işlevleri birbirine benzer göründüğü için sorularda sıkça karşılaştırılır.
- Üç nokta eksiltili cümlelerde ve alıntının kısaltıldığı yerde kullanılır
- Tırnak içine alınan söze ait ekler tırnak dışına yazılır
- Parantez içindeki bilgi cümleden çıkarıldığında cümle bozulmaz
- Kısa çizgi satır sonunda ve ek ile kökü ayırmada, uzun çizgi konuşmaların başında kullanılır
Kesme, Soru ve Ünlem
Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır ve yazım kurallarıyla iç içedir. Soru işareti soru anlamı taşıyan cümlenin sonuna, ünlem ise seslenme ve duygu bildiren sözlerden sonra gelir.
- Kesme: 'İstanbul'da', 'Ahmet'e', '1923'te'
- Soru işareti soru eki bulunmasa da soru anlamı varsa konur: 'Buraya nasıl geldin?'
- Bilinmeyen ya da kesin olmayan bilgi parantez içinde soru işaretiyle gösterilir
- Ünlem seslenme sözlerinden sonra konur: 'Ey Türk gençliği!'
Sınavda dikkat
- Virgülün kaldırıldığı bir cümlede anlam değişiyorsa o virgül özneyi ya da ara sözü belirtmek için konmuştur.
- Sıralı cümleler arasında virgül, kendi içinde virgül bulunan sıralı cümleler arasında noktalı virgül kullanılır.
- Tırnak içine alınan sözden sonra kesme işareti kullanılmaz.
- Soru eki taşıyan her cümlenin sonuna soru işareti konmaz; cümlede soru anlamı yoksa nokta gelir.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Hangi cümlede noktalama yanlışı yapıldığı istenir.
- Numaralanmış yerlere hangi işaretlerin sırasıyla getirilmesi gerektiği sorulur.
- Bir cümlede kullanılan virgülün ya da noktalı virgülün işlevi sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.