Fiilimsiler
Fiilimsiler, fiilden türeyen ama cümlede ad, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Kip ve kişi eki almadıkları için yüklem olamaz, bunun yerine yan cümlecik kurarlar. Cümle türleri ve cümlenin ögeleri konularında doğrudan işine yarar.
Ad-Fiil (İsim-Fiil)
Ad-fiiller, fiile -ma, -ış ve -mak eklerinin getirilmesiyle kurulur ve cümlede ad görevi üstlenir. Eylemin adını verirler; bu yüzden 'ne, neyi, neye' sorularına cevap olabilirler.
- Ekleri: -ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek
- Örnek: Yürümek sağlığa iyi gelir.
- Örnek: Onun bakışı beni ürküttü.
- Kalıplaşanlar artık varlık adıdır: dolma, kavurma, çakmak, dondurma
Sıfat-Fiil (Ortaç)
Sıfat-fiiller adın önüne gelerek onu niteler. Ekleri 'An Ası Mez Ar Dik Ecek Miş' sözüyle akılda tutulur. Niteledikleri ad düştüğünde adlaşmış sıfat-fiil olur ve cümlede ad gibi görev alır.
- Ekleri: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dik/-dık, -ecek/-acak, -miş/-mış
- Örnek: Gelen misafirler salona alındı.
- Adlaşmış sıfat-fiil: Gelenler salona alındı.
- Kalıplaşanlar addır: gelir, yakacak, dolmuş, çakaralmaz
Zarf-Fiil (Ulaç)
Zarf-fiiller yüklemi durum, zaman ve şekil bakımından etkiler; cümlede zarf görevindedir. Ekleri çoktur, bu yüzden ezberlemek yerine 'yüklemi nasıl, ne zaman etkiliyor' sorusunu sormak daha güvenlidir.
- Sık geçen ekler: -ip, -arak, -ince, -ken, -madan, -alı, -dıkça, -maksızın, -meden
- İkilemeli kalıplar: -e ... -e (koşa koşa), -r ... -maz (gelir gelmez)
- Örnek: Kapıyı açınca içeri girdi.
- Zarf-fiiller ek fiil alamaz, bu yüzden yüklem olmaz
Fiilimsi ve Yan Cümlecik
Fiilimsi bulunan her yapı bir yargı taşır ve yan cümlecik kurar. Bu nedenle içinde fiilimsi geçen cümle yapıca birleşik cümledir. Yan cümlecik, temel cümlenin bir ögesi olarak görev alır.
- Fiilimsi sayısı kadar yan cümlecik vardır
- Yan cümlecik temel cümlede özne, nesne ya da tümleç olabilir
- Fiilimsi içeren cümle yapıca birleşik cümledir
- Örnek: Çalışmak (yan cümlecik) insanı yüceltir (temel cümle).
Sınavda dikkat
- -ma/-me eki hem ad-fiil hem olumsuzluk ekidir; 'Gelme diye tembihledim' örneğinde olumsuzluk, 'Gelmesi beni sevindirdi' örneğinde ad-fiildir.
- Kalıplaşmış fiilimsiler fiilimsi sayılmaz; sözcük artık varlık adı olmuştur.
- Fiilimsiler olumsuzluk eki alabilir ama kip ve kişi eki alamaz; bu, yüklemden ayırt etmenin en kesin yoludur.
- -ken eki her zaman zarf-fiildir ve büyük ünlü uyumuna uymaz.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Verilen cümlede kaç fiilimsi bulunduğu istenir.
- Hangi cümlede fiilimsi bulunmadığı ya da farklı türde fiilimsi bulunduğu sorulur.
- Aynı tür fiilimsiyi içeren iki cümlenin eşleştirilmesi istenir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.