Anlatım Teknikleri
Anlatım teknikleri, yazarın düşüncesini okura ulaştırmak için seçtiği yollardır. Sınavda bir parçada hangi tekniğe başvurulduğu ya da başvurulmadığı sorulur. Teknikleri tanımıyla değil, metindeki izleriyle tanımalısın.
Temel Anlatım Biçimleri
Dört temel anlatım biçimi vardır ve her biri farklı bir amaca hizmet eder. Parçanın amacını belirlersen anlatım biçimini de belirlemiş olursun.
- Açıklama: bilgi verir, öğretmeyi amaçlar; nesnel ve sade bir dil kullanır.
- Tartışma: bir görüşü çürütüp kendi görüşünü savunur; okurla konuşur gibidir.
- Öyküleme: olayı zaman akışı içinde anlatır; kişi, yer, zaman ve olay bulunur.
- Betimleme: görüntüyü sözcüklerle çizer; sıfatlar ve duyu ayrıntıları öne çıkar.
Düşünceyi Geliştirme Yolları
Yazar düşüncesini inandırıcı kılmak için farklı yollara başvurur. Bu yolların her birinin metinde bıraktığı belirgin izler vardır; sorular çoğunlukla bu izleri sorar.
- Tanımlama: “... nedir?” sorusunun cevabını verir.
- Örneklendirme: soyut yargıyı somut örneklerle destekler.
- Karşılaştırma: iki kavram ya da durumu benzerlik ve farklılık yönünden ele alır.
- Tanık gösterme: sözü değerli bir kişinin adını ve sözünü birlikte verir.
- Sayısal verilerden yararlanma: oran, rakam ve istatistiklere dayanır.
- Benzetme: iki şey arasında ilgi kurup birini diğerine benzetir.
Teknikleri Ayırt Etme
Bir parçada birden fazla teknik birlikte kullanılabilir. Bu yüzden tek bir teknik aramak yerine, seçeneklerdeki tekniklerin metindeki karşılığını tek tek denetlemelisin.
- Tanık göstermede kişi adı ya da kaynak bulunur; adsız bir söz tanık gösterme sayılmaz.
- Karşılaştırmada oysa, ise, buna karşın, daha gibi ifadeler görürsün.
- Betimlemede zaman ilerlemez, öykülemede ilerler.
- Sayısal veri için metinde gerçek rakam ya da oran bulunmalıdır.
Anlatıcı ve Bakış Açısı
Öyküleyici parçalarda olayı kimin anlattığı da sorulabilir. Anlatıcının kim olduğunu fiil çekimlerinden ve kişi eklerinden çıkarırsın.
- Birinci kişi anlatıcı olayın içindedir; “ben” ağzıyla anlatır.
- Üçüncü kişi anlatıcı olayı dışarıdan aktarır.
- Anlatıcının bilgi sınırı, parçada nelerin aktarılabileceğini belirler.
Sınavda dikkat
- Soru “hangisine başvurulmamıştır” diyorsa dört tekniği metinde bulup elemelisin.
- Bir parçada birden çok teknik bulunabilir; tek teknik aramak hatadır.
- Metinde rakam yoksa sayısal verilerden yararlanma diyemezsin.
- Örnek verilen her cümle örneklendirme değildir; örnek bir yargıyı desteklemelidir.
Bu konudan neler sorulur?
- Parçada hangi anlatım biçiminin kullanıldığı sorulur.
- Parçada başvurulmayan düşünceyi geliştirme yolunun bulunması istenir.
- Verilen tekniğin kullanıldığı parçanın seçilmesi istenir.
- Parçadaki anlatıcının ya da bakış açısının belirlenmesi istenir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.