Anlatım Bozukluğu
Anlatım bozukluğu, bir cümlenin anlam ya da yapı bakımından kusurlu kurulmasıdır. Bozukluklar anlamsal ve yapısal olmak üzere iki büyük başlıkta toplanır. Cümleyi önce anlam, sonra öge ve ek bakımından tarayarak çözüme gidersin.
Anlamsal Bozukluklar
Anlam kaynaklı bozukluklar, cümlede fazladan sözcük bulunmasından, sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından ya da mantık çelişkisinden doğar. Bu grup sınavda en sık sorulan gruptur.
- Gereksiz sözcük: 'geri iade etmek', 'yukarıya çıkmak', 'karşılıklı anlaşmak'
- Anlamca çelişen sözler: 'Kesinlikle bu işi bitirmiş olabilir.'
- Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması: 'çekimser' yerine 'çekingen' denmesi
- Deyim yanlışı: deyimin sözcüğünün değiştirilmesi ya da yanlış anlamda kullanılması
- Mantık ve sıralama hatası: 'Önce mezun oldu, sonra üniversiteye başladı.'
Öge Eksikliğinden Doğan Bozukluklar
Sıralı ve bağlı cümlelerde ögeler ortak kullanılır. Ortak sanılan öge yüklemlerden birine uymuyorsa bozukluk oluşur. Her yüklemi ayrı ayrı ortak ögeyle sınamak bu tipi hemen açığa çıkarır.
- Özne eksikliği: iki yüklemin öznesi farklıysa ortak özne kullanılamaz
- Nesne eksikliği: 'Ona hem güveniyor hem çok seviyordu.' — doğrusu 'ona güveniyor, onu çok seviyordu'
- Dolaylı tümleç eksikliği: 'Arkadaşını aradı, uzun uzun konuştu.' — 'arkadaşıyla' eksik
- Yüklem eksikliği: farklı yardımcı fiil isteyen yapılarda ortak yüklem kullanılamaz
Yapı ve Ek Kaynaklı Bozukluklar
Özne ile yüklemin uyuşmaması, çatı uyuşmazlığı, tamlama yanlışları ve yanlış ek kullanımı bu başlıkta toplanır. Bu bozuklukları görmek için cümleyi ögelerine ayırmak en pratik yoldur.
- Özne-yüklem uyumsuzluğu: tekillik-çoğulluk ya da kişi bakımından uyumsuzluk
- Çatı uyuşmazlığı: 'Bu konu uzun uzun tartışıldı ve ortak bir karara vardılar.'
- Tamlama yanlışı: sıfat ve ad tamlamalarının yanlış birleştirilmesi
- Ek yanlışı: yanlış durum eki ya da gereksiz iyelik eki kullanımı
Sınavda dikkat
- Önce cümleyi sesli okur gibi oku; kulağını tırmalayan yer çoğu zaman bozukluğun bulunduğu yerdir.
- Gereksiz sözcük sorularında, çıkardığında anlam kaybı olmayan sözcük fazladır.
- Birden çok yüklem varsa her yüklemi ortak özne ve ortak tümleçle tek tek sına.
- Etken ve edilgen yüklemler aynı özneyi paylaşamaz; bu, çatı uyuşmazlığının işaretidir.
- Seçeneklerde 'bozukluk nasıl giderilir' diye soruluyorsa önerilen değişikliği cümleye uygulayıp yeniden oku.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Hangi cümlede anlatım bozukluğu bulunduğu istenir.
- Bozukluğun türü ya da bozukluğu gidermek için yapılması gereken değişiklik sorulur.
- Gereksiz sözcük kullanımına dayanan cümlenin bulunması istenir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.