Türkiye Selçuklu ve Beylikler

Malazgirt sonrası Anadolu'da kurulan ilk Türk beylikleri ile Türkiye Selçuklu Devleti'nin yükseliş ve çöküş sürecini kapsar. Anadolu'nun Türkleşmesi, İslamlaşması ve ticaret ağının kurulması bu dönemde gerçekleşmiştir. Kösedağ sonrası ortaya çıkan ikinci beylikler dönemi ise Osmanlı'nın doğduğu zemindir.

İlk Türk Beylikleri

Malazgirt Zaferi'nin ardından Anadolu'ya yerleşen Türkmen beyleri kendi beyliklerini kurdu. Bu beylikler bulundukları bölgeleri hem savundu hem de cami, medrese, köprü ve kervansaray yaparak Anadolu'yu imar etti. Türkleşme ve İslamlaşmanın ilk adımı bu beyliklerle atıldı.

• Danişmentliler (Sivas, Tokat, Amasya çevresi), Saltuklular (Erzurum), Mengücekliler (Erzincan, Divriği)
• Artuklular (Diyarbakır, Mardin, Harput), Çaka Beyliği (İzmir)
• Çaka Bey ilk Türk denizcilik faaliyetlerini başlatan bey olarak öne çıkar
• Beylikler Haçlı Seferleri sırasında Anadolu'nun savunmasında rol oynadı

Türkiye Selçuklu Devleti'nin Kuruluşu ve Gelişmesi

Süleyman Şah tarafından İznik merkezli kurulan devlet, Haçlı Seferleri sonrası başkentini Konya'ya taşıdı. I. Kılıç Arslan ve I. Mesud dönemlerinde Haçlılara karşı verilen mücadele devleti yıpratsa da varlığını korudu. II. Kılıç Arslan döneminde Bizans'a karşı kazanılan zafer, Anadolu'nun kaderini belirledi.

• Kuruluş: Süleyman Şah; ilk merkez İznik, sonra Konya
• Haçlı Seferleri Anadolu'da yıkıma yol açtı, Türkler iç bölgelere çekildi
• 1176 Miryokefalon (Myriokephalon) Savaşı: Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu bitti; Anadolu kesin Türk yurdu sayıldı
• Bu tarihten sonra Bizans savunmaya çekildi, Türkler taarruz üstünlüğünü kaptırmadı

En Parlak Dönem ve Çöküş

I. Gıyaseddin Keyhüsrev, I. İzzeddin Keykavus ve özellikle I. Alaeddin Keykubad dönemleri devletin en güçlü çağıdır. Antalya ve Sinop'un alınmasıyla hem Akdeniz hem Karadeniz ticaretine açılan devlet, kervansaray ağı ve deniz ticareti sayesinde zenginleşti. Ancak Moğol baskısı ve iç isyanlar bu gücü hızla eritti.

• Antalya ve Sinop'un fethiyle iki denize açılan ticaret yolları kontrol altına alındı
• Ticareti güvence altına almak için kervansaraylar ve ilk sigorta uygulaması niteliğinde tazmin sistemi geliştirildi
• 1230 Yassıçemen: Harzemşahlara karşı kazanıldı, ancak Moğollarla sınır komşusu olundu
• 1240 Babailer İsyanı devleti içeriden sarstı
• 1243 Kösedağ: Moğollara yenilgi; devlet Moğol egemenliğine girdi ve dağılma başladı

İkinci Beylikler Dönemi ve Kültür

Kösedağ sonrası merkezî otoritenin çökmesiyle Anadolu'da yeni beylikler kuruldu. Bu beylikler Türkçeye ve yerel kültüre sahip çıktı; denizcilikte de önemli adımlar attı. Aynı dönemde ahilik teşkilatı esnaf hayatını düzenledi, tasavvuf düşüncesi Anadolu'da yaygınlaştı.

• Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Menteşeoğulları
• Candaroğulları, Hamitoğulları, Karesioğulları, Dulkadiroğulları, Ramazanoğulları ve Osmanoğulları
• Karamanoğlu Mehmed Bey Türkçenin resmî dil olarak kullanılmasına yönelik ferman yayımladı
• Aydınoğulları ve Menteşeoğulları denizcilikte öne çıktı
• Ahilik (Ahi Evran): esnaf-sanatkâr birliği; kalite, fiyat ve meslek ahlakını denetler
• Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli düşünce hayatına yön verdi