Osmanlı Kuruluş ve Yükselme

Osmanlı Beyliği'nin bir uç beyliğinden dünya gücüne dönüşme sürecini kapsar. Kuruluşta Rumeli'ye geçiş ve devşirme sistemi, yükselişte İstanbul'un fethi ve doğu-batı seferleri belirleyici olmuştur. KPSS'de savaş-antlaşma-sonuç zinciri en çok sorulan kısımdır.

Kuruluş Dönemi: Osman ve Orhan Bey

Osmanlı Beyliği, Bizans sınırında bir uç beyliği olarak kuruldu. Bu konum ona sürekli fetih imkânı ve Türkmen göçüyle beslenen bir nüfus kaynağı sağladı. Orhan Bey döneminde beylikten devlete geçişin kurumsal adımları atıldı.

• Osman Bey Bizans'a karşı Koyunhisar Savaşı'nı kazandı
• Orhan Bey Bursa'yı alıp başkent yaptı; Maltepe (Palekanon) Savaşı ile İznik yolu açıldı
• Karesioğulları ilhak edildi; donanma ve denizci tecrübesi Osmanlı'ya geçti
• Çimpe Kalesi ile Rumeli'ye geçiş sağlandı; bu, Balkan fetihlerinin başlangıcıdır
• İlk düzenli ordu (yaya ve müsellem) ve ilk medrese İznik'te kuruldu

I. Murad ve Yıldırım Bayezid

I. Murad döneminde Balkanlarda kalıcı bir hâkimiyet kuruldu ve devletin kurumsal yapısı güçlendi. Yıldırım Bayezid ise Anadolu Türk birliğini büyük ölçüde sağladı, ancak Timur karşısında alınan yenilgi devleti kesintiye uğrattı.

• Edirne alındı ve başkent yapıldı; Sırpsındığı ve I. Kosova zaferleri kazanıldı
• Yeniçeri Ocağı ve devşirme sistemi bu dönemde şekillendi
• Rumeli Beylerbeyliği kuruldu; 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışına geçildi
• Yıldırım Bayezid Niğbolu Savaşı'nda Haçlıları yendi, İstanbul'u kuşattı
• 1402 Ankara Savaşı: Timur'a yenilgi; Anadolu Türk birliği bozuldu
• Fetret Devri: yaklaşık on bir yıl süren taht mücadelesi dönemi

Toparlanma: I. Mehmed ve II. Murad

Fetret Devri'ni sona erdiren I. Mehmed, devletin ikinci kurucusu sayılır. II. Murad döneminde Balkanlarda Haçlılara karşı verilen mücadele başarıyla sonuçlandı ve Osmanlı yeniden yükseliş çizgisine oturdu.

• I. Mehmed taht kavgasını bitirdi; Şeyh Bedreddin İsyanı bastırıldı
• II. Murad döneminde Edirne-Segedin Antlaşması imzalandı
• Varna ve II. Kosova zaferleriyle Haçlıların Balkanlardan Osmanlı'yı çıkarma umudu bitti
• Bu zaferler İstanbul'un fethi için gerekli güvenli zemini hazırladı

Yükselme: Fatih, II. Bayezid, Yavuz

II. Mehmed'in İstanbul'u fethiyle Osmanlı imparatorluk çağına girdi. Yavuz Sultan Selim'in doğu seferleri ise devleti İslam dünyasının siyasi merkezi hâline getirdi.

• 1453 İstanbul'un fethi: Bizans sona erdi, Orta Çağ'ın kapanışı kabul edilir
• Fatih Otlukbeli'nde Akkoyunluları yendi, Kırım'ı bağladı, Karadeniz bir Türk gölü hâline geldi
• Kanunname-i Ali Osman ile devlet düzeni yazılı hâle getirildi
• II. Bayezid döneminde Cem Sultan olayı iç ve dış siyaseti zorladı
• Yavuz: Çaldıran ile doğu güvenliği, Mercidabık ve Ridaniye ile Memlük Devleti sona erdi
• Mısır'ın fethiyle halifelik Osmanlı'ya geçti, Baharat Yolu denetim altına alındı

Kanuni Dönemi

Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı hem karada hem denizde zirveye ulaştı. Avrupa siyasetinde denge kurucu bir güç hâline geldi, Akdeniz'de üstünlük sağlandı.

• Belgrad ve Rodos alındı; Mohaç Savaşı ile Macaristan denetim altına girdi
• Viyana kuşatıldı ancak alınamadı; bu, kara seferlerinin sınırını gösterdi
• Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz'de üstünlük sağlandı (Barbaros Hayreddin Paşa)
• Fransa'ya kapitülasyonlar verildi; başlangıçta siyasi bir denge aracıydı
• Amasya Antlaşması: İran ile yapılan ilk resmî antlaşma
• Zigetvar Seferi sırasında Kanuni vefat etti