TBMM Dönemi ve Cepheler
23 Nisan 1920'de açılan TBMM, hem yeni bir devletin temelini attı hem de savaşı yönetti. Doğu, Güney ve Batı cephelerinde kazanılan başarılar, meclisin iç otoritesini de güçlendirdi. Sen cepheleri ayrı ayrı değil, birbirini besleyen bir zincir olarak düşünmelisin.
Meclisin açılışı ve iç düzen
TBMM güçler birliği ilkesiyle çalıştı; yasama, yürütme ve yargı yetkisini kendisinde topladı. Ayaklanmalara karşı hem hukuki hem askerî önlemler aldı.
- 23 Nisan 1920: TBMM açıldı, meclis üstünlüğü ve güçler birliği benimsendi
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920) ve İstiklal Mahkemeleri
- Kuvâ-yı Millîye'nin yetersiz kalması üzerine düzenli orduya geçiş
Doğu ve Güney cepheleri
Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir komutasındaki düzenli birlikler Ermenistan'ı barışa zorladı. Güney'de ise düzenli ordu yoktu; Maraş, Antep ve Urfa halkı Kuvâ-yı Millîye ile Fransızlara direndi.
- Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): TBMM'nin ilk siyasi ve askerî başarısı, ilk antlaşması
- Doğu Cephesi kapandı, buradaki birlikler Batı'ya kaydırıldı
- Güney Cephesi Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile kapandı
Batı Cephesi savaşları
Batı Cephesi Yunan ordusuna karşı yürütüldü ve her savaşın siyasi bir karşılığı oldu. Zaferler diplomatik kazanç, yenilgi ise geri çekilme ve yeniden toparlanma getirdi.
- I. İnönü (Ocak 1921): Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, İstiklal Marşı'nın kabulü, Londra Konferansı ve Moskova Antlaşması
- II. İnönü (Mart-Nisan 1921): İtalyanların Anadolu'dan çekilmeye başlaması
- Kütahya-Eskişehir (Temmuz 1921): yenilgi, Sakarya'nın doğusuna çekilme, Tekâlif-i Millîye Emirleri
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): savunma savaşı, Mustafa Kemal'e Gazilik ve Mareşallik unvanı
- Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922)
- 9 Eylül 1922 İzmir, ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)
Sınavda dikkat
- Sakarya, 1683 Viyana bozgunundan sonraki geri çekilişin durduğu savaş olarak yorumlanır.
- Tekâlif-i Millîye Emirleri Sakarya öncesinde, ordunun ihtiyacını karşılamak için çıkarıldı.
- Doğu Cephesi'nin kapanması Batı Cephesi'ne asker ve kaynak aktarımı sağladı.
- Başkomutanlık Kanunu ile Mustafa Kemal'e meclis yetkilerini kullanma hakkı süreli olarak verildi.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: hangi savaşın ardından hangi antlaşma veya iç gelişme yaşandı?
- Cephelerin kapanış sırası ve kapanma nedenleri sorulur.
- TBMM'nin güçler birliği ilkesinin sonuçları sorulur.
- Kuvâ-yı Millîye'den düzenli orduya geçişin nedenleri sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.