Osmanlı Dağılma Dönemi

Karlofça'dan başlayarak toprak kayıplarının hızlandığı, milliyetçilik akımıyla azınlık isyanlarının patlak verdiği ve devletin ekonomik bağımsızlığını yitirdiği dönemdir. Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı bu sürecin iki temel dış etkenidir. KPSS'de antlaşma-sonuç ilişkisi ve isyanların nedeni sorulur.

Toprak Kayıplarının Başlaması

II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlığı uzun bir savaş dönemini başlattı ve Osmanlı ilk kez büyük ölçüde toprak kaybetti. Bu tarihten sonra devletin temel siyaseti fetih değil, elde olanı koruma üzerine kuruldu.

• Karlofça Antlaşması ile Osmanlı ilk kez büyük çapta toprak kaybetti
• Pasarofça Antlaşması ile Balkanlarda kayıplar sürdü ve Lale Devri başladı
• Küçük Kaynarca Antlaşması en ağır antlaşmalardan biridir: Kırım'ın Osmanlı'dan ayrılması ve Rusya'ya geniş ayrıcalıklar
• Rusya bu antlaşmayla Osmanlı'daki Ortodokslar üzerinde koruyuculuk iddiasında bulundu
• Yaş Antlaşması ile Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu Osmanlı tarafından kesin olarak kabul edildi

Fransız İhtilali ve Milliyetçilik İsyanları

Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikri, çok uluslu Osmanlı için doğrudan bir tehdit oluşturdu. Balkanlardaki topluluklar sırayla ayaklandı ve büyük devletlerin desteğiyle bağımsızlık kazandı.

• Fransız İhtilali'nin yaydığı fikirler: milliyetçilik, özgürlük, eşitlik, ulusal egemenlik
• Sırp İsyanı, Osmanlı'da milliyetçilik kaynaklı ilk büyük ayaklanmadır
• Yunan İsyanı büyük devletlerin desteğiyle bağımsızlıkla sonuçlandı
• Edirne Antlaşması ile Yunanistan'ın bağımsızlığı yolu açıldı
• Milliyetçilik akımı, ümmet anlayışına dayalı Osmanlı toplum yapısını çözdü

Mısır Sorunu ve Boğazlar Meselesi

Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanı, devletin kendi valisine karşı bile yetersiz kaldığını gösterdi. Bu süreçte Boğazlar meselesi uluslararası bir soruna dönüştü.

• Kavalalı Mehmet Ali Paşa Mısır valisiyken merkezî otoriteye başkaldırdı
• Kütahya Antlaşması sorunu geçici olarak çözdü ama iki taraf da memnun kalmadı
• Hünkâr İskelesi Antlaşması ile Rusya'dan yardım alındı; Boğazlar üzerinde Rusya lehine ayrıcalık doğdu
• Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki Osmanlı egemenliği uluslararası denetime girdi
• Balta Limanı Ticaret Antlaşması İngiltere'ye geniş ticari ayrıcalıklar verdi ve yerli üretimi zayıflattı

Kırım Savaşı ve Ekonomik Bağımlılık

Kırım Savaşı, Osmanlı'nın Avrupa devletleriyle birlikte savaştığı ilk büyük mücadeledir. Savaşın maliyeti devletin dış borç sarmalına girmesine yol açtı ve mali bağımsızlık yitirildi.

• Kırım Savaşı'nda Osmanlı, İngiltere ve Fransa ile birlikte Rusya'ya karşı savaştı
• Paris Antlaşması ile Osmanlı bir Avrupa devleti sayıldı ve toprak bütünlüğü güvence altına alındı
• Aynı antlaşma Karadeniz'i tarafsız hâle getirdi; bu Osmanlı için de kısıtlayıcıydı
• Devlet ilk dış borcunu bu savaş sırasında aldı
• Borçlar ödenemeyince Duyun-u Umumiye İdaresi kuruldu ve gelir kaynakları alacaklılara bırakıldı

93 Harbi ve Berlin Antlaşması

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı, Osmanlı için ağır bir yenilgiyle sonuçlandı. Ayastefanos Antlaşması Avrupa dengesini bozduğu için uygulanamadı ve yerini Berlin Antlaşması aldı.

• 93 Harbi sonunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması diğer devletlerin itirazıyla yürürlüğe girmedi
• Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız oldu
• Bulgaristan'a geniş özerklik tanındı
• Bosna-Hersek'in yönetimi Avusturya-Macaristan'a, Kıbrıs'ın yönetimi İngiltere'ye bırakıldı
• Ermeni meselesi ilk kez uluslararası bir antlaşma metnine girdi
• I. Meşrutiyet bu savaş bahane edilerek sona erdirildi