Millî Mücadele Hazırlık ve Kongreler
Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra başlayan işgallere karşı önce bölgesel direniş, ardından tek merkezden yönetilen bir ulusal hareket doğdu. Genelgeler ve kongreler, bu dağınık direnişi hukuki bir zemine oturttu. Sen bu konuyu tarih sırasıyla ve her metnin hangi yeniliği getirdiğine bakarak öğrenmelisin.
Mondros sonrası tablo
30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, özellikle 7. maddesiyle İtilaf Devletleri'ne istediği bölgeyi işgal etme yetkisi verdi. Ordunun terhisi ve silahlara el konulması, halkı kendi savunmasını kendisi örgütlemeye zorladı.
- 7. madde: güvenlik gerekçesiyle her yerin işgal edilebilmesi
- Ordunun terhisi, cephane ve haberleşmenin denetim altına alınması
- İşgallere ilk tepki: Kuvâ-yı Millîye birlikleri ve protesto mitingleri
Cemiyetler
Bu dönemde iki tür cemiyet vardır. Zararlı cemiyetler ya azınlıkların devlet kurma amacını ya da manda-himaye fikrini savunur; millî cemiyetler ise bölgelerinin Türk olduğunu belgelerle kanıtlama amacı taşır.
- Millî cemiyetler: Trakya-Paşaeli, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk, Trabzon Muhafaza-i Hukuk, Kilikyalılar, Millî Kongre
- Azınlık cemiyetleri: Mavri Mira, Pontus Rum, Etnik-i Eterya, Hınçak-Taşnak
- Manda yanlıları: İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti
Genelgeler ve kongreler
Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Havza Genelgesi ile mitingleri örgütledi, Amasya Genelgesi ile kurtuluşun yolunu ilan etti. Erzurum ve Sivas kongrelerinde ise hem bir program hem de bir yürütme organı ortaya çıktı.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): toplanışı bölgesel, kararları millîdir; Temsil Heyeti ilk kez kuruldu
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): toplanışı da kararları da millî; cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleşti, manda ve himaye kesin reddedildi
- Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919), Temsil Heyeti'nin Ankara'ya gelişi (27 Aralık 1919)
- Misak-ı Millî (28 Ocak 1920) ve İstanbul'un resmen işgali (16 Mart 1920)
Sınavda dikkat
- Manda ve himaye ilk kez Erzurum'da gündeme geldi, kesin olarak Sivas'ta reddedildi.
- Temsil Heyeti Erzurum'da kuruldu ama yetkisi Sivas'ta bütün yurdu kapsayacak biçimde genişletildi.
- Misak-ı Millî'yi Sivas Kongresi değil, son Osmanlı Mebusan Meclisi kabul etti.
- İstanbul'un işgali TBMM'nin açılmasının doğrudan gerekçesidir.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: verilen bir karar hangi genelge veya kongreye aittir?
- Erzurum ile Sivas kongrelerinin ortak ve farklı yönlerinin karşılaştırılması sorulur.
- Bir metnin millî egemenliğe mi yoksa millî bağımsızlığa mı işaret ettiği sorulur.
- Cemiyetlerin millî, azınlık ve manda yanlısı olarak sınıflandırılması sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.