Atatürk Dönemi İç Politika
Cumhuriyetin ilk yıllarında hem yeni rejim kurumsallaştı hem de çok partili hayata geçiş denendi. Denemeler isyanlar ve suikast girişimleri nedeniyle sonuçsuz kaldı. Sen bu konuda partilerin kuruluş-kapanış nedenlerini ve olayların sırasını iyi bilmelisin.
Rejimin kurumsallaşması
1921 Anayasası savaş koşullarında hazırlanmış kısa bir metindi. 1924 Anayasası ile devletin temel kurumları ayrıntılı biçimde düzenlendi.
- 1921 Teşkilat-ı Esasiye: egemenlik kayıtsız şartsız milletindir, güçler birliği
- 1924 Anayasası: cumhuriyetin uzun ömürlü ilk anayasası
- 1937: altı ilkenin anayasaya girmesi
Çok partili hayat denemeleri
Atatürk, meclis içinde denetim ve muhalefet mekanizması oluşturmak için iki kez parti kurulmasına imkân tanıdı. Ancak her iki deneme de rejim karşıtı hareketlerin sığınağı hâline gelme riski nedeniyle sona erdi.
- Cumhuriyet Halk Fırkası (1923): ilk parti
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1924): ilk muhalefet partisi, 1925'te kapatıldı
- Serbest Cumhuriyet Fırkası (12 Ağustos 1930): Fethi Okyar kurdu, aynı yıl kendini feshetti
Rejime yönelik tepkiler
İnkılaplara karşı çıkan hareketler, hem askerî hem hukuki tedbirlerle bastırıldı. Bu olaylar çok partili hayata geçişi geciktirdi.
- Şeyh Sait İsyanı (1925) ve Takrir-i Sükûn Kanunu (4 Mart 1925)
- İzmir suikast girişimi (1926)
- Menemen Olayı (23 Aralık 1930) ve Asteğmen Kubilay'ın şehit edilmesi
Sınavda dikkat
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılma gerekçesi Şeyh Sait İsyanı ile ilişkilendirilmesidir.
- Serbest Cumhuriyet Fırkası kapatılmadı, kurucusu tarafından feshedildi.
- Takrir-i Sükûn Kanunu hükûmete olağanüstü yetki verdi ve muhalefeti sınırladı.
- Menemen Olayı, laiklik karşıtı hareketlerin devam ettiğini gösterdiği için önemlidir.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: bir partinin kuruluş amacı ve kapanma nedeni nedir?
- 1925 ve 1930 yıllarındaki olayların çok partili hayata etkisi sorulur.
- 1921 ve 1924 anayasalarının karşılaştırılması sorulur.
- Verilen olayların kronolojik sıralanması sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.