Atatürk Dönemi Ekonomi
Ekonomide amaç, siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla tamamlamaktı. Önce özel girişim desteklendi, 1929 buhranından sonra devletçiliğe ağırlık verildi. Sen bu konuda kurumların kuruluş yıllarını ve devletçiliğe geçiş nedenini bilmelisin.
Temel yaklaşım
İzmir İktisat Kongresi'nde belirlenen ilkeler, dönemin ekonomi politikasının çerçevesini çizdi. Yerli üretim, millî sermaye ve ham maddesi ülkede bulunan sanayi öne çıktı.
- İzmir İktisat Kongresi (1923) ve Misak-ı İktisadi kararları
- Yerli malı kullanımının ve millî bankacılığın teşviki
- Yabancı sermayeye kanunlara uymak koşuluyla izin
Tarım ve ticaret
Nüfusun büyük bölümü tarımla geçindiği için köylünün yükünü hafifleten düzenlemeler yapıldı. Denizcilikte ise millî hak korundu.
- Aşar vergisinin kaldırılması (17 Şubat 1925)
- Kabotaj Kanunu (1 Temmuz 1926): Türk karasularında taşımacılık hakkı Türk gemilerine verildi
- Atatürk Orman Çiftliği ve örnek üretim çalışmaları
- Ziraat Bankası aracılığıyla üreticiye kredi desteği
Sanayi ve bankacılık
Özel sermaye yetersiz kalınca devlet doğrudan yatırımcı oldu. Planlı sanayileşme bu dönemin ayırt edici uygulamasıdır.
- Türkiye İş Bankası (1924)
- Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927)
- Merkez Bankası'nın kurulması (1930)
- Sümerbank (1933) ve Etibank (1935)
- Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ve ikinci planın savaş nedeniyle uygulanamaması
Devletçiliğe geçiş
1929 Dünya Ekonomik Buhranı, özel girişime dayalı modelin sınırlarını gösterdi. Devlet, temel sanayi yatırımlarını üstlendi.
- 1929 buhranının etkisiyle devletçiliğin uygulamaya konması
- Demiryolu yapımı ve yabancı şirketlerin millîleştirilmesi
- Lozan'dan kaynaklanan gümrük kısıtının sona ermesiyle koruyucu politikalara geçiş
Sınavda dikkat
- Aşarın kaldırılması köylüyü rahatlattı ama devletin gelirinde önemli bir boşluk yarattı.
- Kabotaj Kanunu ekonomik bağımsızlık ve millî egemenlik açısından örnek gösterilir.
- Devletçilik ilkesi karma ekonomi modelidir; özel girişimi yasaklamaz.
- Planlı sanayileşme 1934'te başlar; bu tarih sıkça sorulur.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: hangi uygulama ekonomik bağımsızlığa kanıt gösterilir?
- Devletçiliğe geçişin nedenleri sorulur.
- Bankaların ve kurumların kuruluş yıllarının eşleştirilmesi sorulur.
- İzmir İktisat Kongresi kararlarının sonraki uygulamalarla ilişkisi sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.