Atatürk Dönemi Dış Politika
Dış politikanın temel ilkesi tam bağımsızlık ve barıştır. 1923-1930 arasında Lozan'dan kalan sorunlar çözülmeye çalışıldı, 1930-1938 arasında ise Türkiye bölgesel iş birliği antlaşmalarıyla güvenliğini güçlendirdi. Sen dönemleri ikiye ayırarak çalışırsan tarihleri karıştırmazsın.
Temel ilkeler
Türkiye, sınır genişletme amacı gütmeyen, uluslararası hukuka dayalı ve karşılıklı çıkara saygılı bir çizgi izledi. Bu yaklaşım hem yeni devletin gücünü aşan maceralardan kaçınmayı hem de kalkınma için gerekli barış ortamını korumayı hedefliyordu.
- Yurtta sulh, cihanda sulh anlayışı
- Tam bağımsızlık ve millî çıkarların önceliği
- Sorunları savaşla değil görüşme ve antlaşma yoluyla çözme
- Misak-ı Millî sınırlarını esas alma, başka ülkelerin iç işlerine karışmama
1923-1930 dönemi
Bu yıllarda Lozan'dan kalan başlıklar gündemdedir. Türkiye, sınırlı gücüne rağmen sorunları görüşme yoluyla çözmeye çalıştı.
- Musul sorunu: 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a bırakıldı
- Türk-Sovyet dostluk ve tarafsızlık antlaşması (1925)
- Osmanlı borçlarının ödeme takvimi konusunda düzenlemeler
- Nüfus mübadelesinden doğan anlaşmazlığın 1930'da Yunanistan ile çözülmesi
1930-1938 dönemi
Dünyada saldırgan rejimlerin güçlenmesi üzerine Türkiye komşularıyla güvenlik antlaşmaları imzaladı ve Boğazlar üzerindeki sınırlamayı kaldırdı.
- Milletler Cemiyeti'ne üyelik (1932)
- Balkan Antantı (9 Şubat 1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936): Boğazlarda Türk egemenliği tam olarak sağlandı
- Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan
- Hatay sorununun ele alınması; Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı
Sınavda dikkat
- Montrö, Lozan'ın Boğazlarla ilgili hükümlerini Türkiye lehine değiştirdiği için sıkça sorulur.
- Balkan Antantı batı, Sadabat Paktı doğu sınırının güvenliğini amaçlar.
- Musul sorununun çözümü Şeyh Sait İsyanı ile aynı döneme denk gelir.
- Hatay'ın Türkiye'ye katılması Atatürk'ün ölümünden sonra tamamlanmıştır.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: verilen antlaşma hangi sınırın güvenliğini amaçlar?
- Montrö Sözleşmesi'nin Lozan'a göre getirdiği değişiklik sorulur.
- 1923-1930 ile 1930-1938 dönemlerinin dış politika önceliklerinin farkı sorulur.
- Yurtta sulh cihanda sulh ilkesinin somut örnekleri sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.