Antlaşmalar ve Lozan
Millî Mücadele yalnızca cephede değil masada da kazanıldı. Gümrü'den Mudanya'ya uzanan antlaşmalar zinciri, Lozan'da yeni Türk devletinin uluslararası tanınmasıyla tamamlandı. Sen her antlaşmada kimin kimi tanıdığına ve hangi sorunun çözülmeden kaldığına odaklanmalısın.
Lozan öncesi antlaşmalar
TBMM, savaş sürerken bir yandan da diplomasi yürüttü. Bu antlaşmaların ortak özelliği, Misak-ı Millî'yi esas alması ve TBMM'yi hukuken tanıtmasıdır.
- Gümrü (3 Aralık 1920): Ermenistan ile, TBMM'nin ilk antlaşması
- Moskova (16 Mart 1921) ve Kars (13 Ekim 1921): Sovyet Rusya ve Kafkas cumhuriyetleriyle, doğu sınırı kesinleşti
- Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Fransa ile, İtilaf bloğunda ilk kopuş
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Doğu Trakya savaşılmadan geri alındı
Sevr'in durumu
10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr, Osmanlı Devleti'ni fiilen ortadan kaldıran bir metindi. Mebusan Meclisi kapatıldığı için onaylanmadı; TBMM ise imzalayanları vatan haini saydı.
- Hukuken yürürlüğe girmemiş bir antlaşmadır
- Millî Mücadele'nin haklılığını ve zorunluluğunu güçlendirdi
Lozan Barış Antlaşması
Konferans 20 Kasım 1922'de başladı, kesintiye uğradı ve 24 Temmuz 1923'te antlaşma imzalandı. Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık etti. Lozan, yeni Türk devletinin bağımsızlığını dünyaya kabul ettiren belgedir.
- Kapitülasyonlar kayıtsız şartsız kaldırıldı
- Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı, ayrıcalıkları kalktı
- Osmanlı borçları imparatorluktan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı
- Batı sınırı Meriç Nehri oldu, Karaağaç savaş tazminatı olarak Türkiye'ye bırakıldı
- Türk-Yunan nüfus mübadelesi kararlaştırıldı; İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türkleri kapsam dışı tutuldu
- Boğazlar, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakıldı
Lozan'da çözülemeyenler
Bazı başlıklar sonraya kaldı ve Cumhuriyet'in dış politika gündemini oluşturdu.
- Musul: 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'a bırakıldı
- Boğazlar: 1936 Montrö Sözleşmesi ile tam egemenlik sağlandı
- Hatay: 1939'da Türkiye'ye katıldı
- Nüfus mübadelesinden doğan anlaşmazlık 1930'da Yunanistan ile çözüldü
Sınavda dikkat
- Lozan'ın en büyük kazanımı kapitülasyonların kaldırılması, yani ekonomik ve hukuki bağımsızlıktır.
- Boğazlar konusu Lozan'da egemenliği sınırlayan tek başlıktır; bu yüzden Montrö önemlidir.
- Sevr uygulanmadığı için sınav sorularında 'yürürlüğe girmemiştir' vurgusu yapılır.
- Mudanya bir ateşkestir, barış antlaşması değildir.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Lozan'da çözülen ve çözülemeyen sorunların ayırt edilmesi.
- Antlaşmaların TBMM'yi tanıma sırası sorulur.
- Kapitülasyonların kaldırılmasının sonuçları sorulur.
- Musul, Boğazlar ve Hatay sorunlarının hangi yıl ve hangi belgeyle çözüldüğü sorulur.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.