20. Yüzyıl Osmanlı ve I. Dünya Savaşı

Trablusgarp ve Balkan Savaşları'ndan başlayıp I. Dünya Savaşı ve Mondros Ateşkes Antlaşması ile biten dönemdir. Osmanlı bu yıllarda Kuzey Afrika ve Balkanlardaki topraklarını neredeyse tamamen kaybetti. KPSS'de cepheler, gizli antlaşmalar ve Mondros'un maddeleri en çok sorulan başlıklardır.

Trablusgarp Savaşı

Sanayileşen İtalya ham madde ve sömürge arayışıyla Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağına saldırdı. Osmanlı donanma yetersizliği ve coğrafi uzaklık nedeniyle bölgeye düzenli ordu gönderemedi; direniş gönüllü subaylarla yürütüldü.

• Bölgeye Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi subaylar gizlice gidip yerel halkı örgütledi
• Yerel direniş Derne ve Tobruk'ta başarı gösterdi
• Balkan Savaşı'nın çıkması üzerine barış zorunlu hâle geldi
• Uşi Antlaşması ile Trablusgarp İtalya'ya bırakıldı
• Onikiada geçici olarak İtalya'ya bırakıldı ancak geri alınamadı

Balkan Savaşları

Rusya'nın kışkırtmasıyla birleşen Balkan devletleri Osmanlı'ya saldırdı ve ordu ağır bir yenilgi aldı. İkinci savaşta ise galiplerin kendi aralarında anlaşamaması Osmanlı'ya kısmi bir kazanım sağladı.

• I. Balkan Savaşı'nda Osmanlı, Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ'a karşı yenildi
• Londra Antlaşması ile Balkanlardaki topraklar büyük ölçüde kaybedildi
• Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti; böylece Osmanlı'dan ayrılan son Balkan ulusu oldu
• II. Balkan Savaşı ganimet paylaşımı yüzünden galipler arasında çıktı
• Osmanlı bu savaşta Edirne ve Kırklareli'yi geri aldı
• Bulgaristan ile İstanbul, Yunanistan ile Atina Antlaşması imzalandı
• Ordunun siyasete karışmasının zararı açıkça görüldü

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı'nın Savaşa Girişi

Sanayileşme, ham madde ve sömürge rekabeti ile silahlanma yarışı savaşın temel nedenleridir. Osmanlı, kaybettiği toprakları geri almak ve kapitülasyonlardan kurtulmak amacıyla İttifak Devletleri yanında savaşa girdi.

• İttifak: Almanya ve Avusturya-Macaristan; İtilaf: İngiltere, Fransa, Rusya
• Almanya'dan kaçan Goeben ve Breslau gemileri Yavuz ve Midilli adıyla Osmanlı donanmasına katıldı
• Bu gemilerin Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı fiilen savaşa girdi
• Almanya'nın beklentisi: halifelik gücüyle Müslümanları harekete geçirmek ve yeni cepheler açtırmak

Cepheler

Osmanlı çok geniş bir alanda, birbirinden uzak cephelerde savaştı. Bu durum insan gücünü ve kaynaklarını hızla tüketti. Cepheleri taarruz, savunma ve yardım cepheleri olarak ayırarak çalışmak işini kolaylaştırır.

• Taarruz cepheleri: Kafkas ve Kanal; ikisi de başarısızlıkla sonuçlandı
• Kafkas Cephesi'nde Sarıkamış Harekâtı ağır kış şartlarında büyük kayıpla bitti
• Çanakkale Cephesi: 18 Mart deniz savaşı kazanıldı, kara savaşlarında Mustafa Kemal öne çıktı
• Çanakkale'nin sonuçları: Rusya'ya yardım ulaşmadı, savaş uzadı, Mustafa Kemal tanındı
• Irak Cephesi'nde Kut'ül Amare'de İngilizlere karşı önemli bir başarı elde edildi
• Suriye-Filistin ve Hicaz-Yemen cephelerinde toprak kaybedildi
• Galiçya, Romanya ve Makedonya yardım (müttefike destek) cepheleridir

Gizli Antlaşmalar ve Savaşın Sonu

İtilaf Devletleri savaş sürerken Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar yaptı. Rusya'nın savaştan çekilmesiyle bu antlaşmalar dünya kamuoyuna açıklandı.

• Gizli antlaşmalardan bazıları: Boğazlar (İstanbul), Londra, Sykes-Picot, Saint Jean de Maurienne
• Rusya'da ihtilal çıktı ve yeni yönetim savaştan çekilerek gizli antlaşmaları açıkladı
• ABD'nin savaşa katılması İtilaf Devletleri lehine dengeyi değiştirdi
• Wilson İlkeleri yenilen devletlere umut verdi ancak taraflı uygulandı
• Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı fiilen savaştan çekildi
• Mondros'un 7. maddesi işgallere hukuki kılıf oluşturdu; 24. madde Doğu Anadolu için tehdit içeriyordu
• Ateşkes sonrası işgaller başladı ve Kuvayımilliye hareketi doğdu