Hareket Problemleri
Hareket problemleri yol, hız ve zaman arasındaki ilişkiyi konu alır. Tek bir temel bağıntı üzerine kurulur ama araçların yönü, birimler ve ortalama hız gibi ayrıntılar soruyu zorlaştırır. Şekil çizmek bu konuda gerçekten işe yarar.
Temel Bağıntı
Konunun tamamı tek formülden türer. Bilinen iki büyüklükten üçüncüsünü çekmek yeterlidir; önemli olan birimlerin uyumlu olmasıdır.
- Yol = Hız x Zaman.
- Hız = Yol / Zaman, Zaman = Yol / Hız.
- km/saat cinsinden hızı m/saniyeye çevirmek için 3,6 ya böl.
- Zaman dakika verilmişse saate çevirmeyi unutma.
Zıt Yönde ve Aynı Yönde Hareket
İki hareketlinin birbirine göre durumu, hızlarının nasıl birleştirileceğini belirler. Bu ayrım sorunun tamamını değiştirir, bu yüzden ilk yapman gereken yön tespitidir.
- Zıt yönde yaklaşıyorlarsa yaklaşma hızı = v1 + v2.
- Aynı yönde gidiyorlarsa aradaki fark hızı = büyük hız - küçük hız.
- Karşılaşma zamanı = aradaki mesafe / yaklaşma hızı.
- Yetişme zamanı = aradaki mesafe / hız farkı.
Ortalama Hız
Ortalama hız, hızların aritmetik ortalaması değildir. Toplam yolun toplam zamana bölünmesiyle bulunur ve bu ayrım sınavın klasik tuzağıdır.
- Ortalama hız = toplam yol / toplam zaman.
- Eşit yollar farklı hızlarla alınırsa ortalama hız = 2 x v1 x v2 / (v1 + v2).
- Eşit sürelerle gidilirse ortalama hız hızların aritmetik ortalamasıdır.
- Duraklama süresi varsa toplam zamana eklenir.
Tren ve Köprü Soruları
Boyu olan cisimlerde alınan yol, cismin kendi uzunluğunu da içerir. Bu ayrıntıyı atlarsan sonuç her zaman eksik çıkar.
- Bir treni bir direği geçerken aldığı yol = tren boyu.
- Bir köprüyü geçerken aldığı yol = tren boyu + köprü boyu.
- İki tren birbirini geçerken alınan yol = iki trenin boyları toplamı.
- Çembersel pistte tur farkı bir tam tur uzunluğuna eşittir.
Sınavda dikkat
- Ortalama hızı hızların aritmetik ortalaması sanmak en sık yapılan hatadır.
- Birimleri baştan eşitle; saat, dakika, km ve metre karışımı hataya davetiye çıkarır.
- Zıt yönde toplama, aynı yönde çıkarma kuralını şekil çizerek doğrula.
- Trenin kendi boyunu yola eklemeyi unutma.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: iki şehirden aynı anda zıt yönde hareket eden iki aracın kaç saat sonra karşılaşacağı.
- Aynı yönde giden ve biri diğerini yakalayan araçların yetişme süresi.
- Gidiş ve dönüşü farklı hızla yapan bir aracın ortalama hızı.
- Bir trenin belirli uzunluktaki köprüyü kaç saniyede geçtiği.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.