Yürütme
2017 Anayasa değişikliğiyle yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı'na verilmiştir. Bu konuda Cumhurbaşkanının seçimini, görev ve yetkilerini, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin sınırlarını ve sorumluluk rejimini öğreneceksin. Kararname sınırları neredeyse her sınavda karşına çıkar.
Cumhurbaşkanının Seçimi ve Görev Süresi
Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilir. Adaylık için hem siyasi partiler hem de seçmenler yoluyla iki ayrı kanal öngörülmüştür. Seçilebilmek için geçerli oyların salt çoğunluğu aranır; sağlanamazsa ikinci tura gidilir.
- Adaylık şartları: kırk yaşını doldurmuş olmak, yükseköğrenim yapmış olmak, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak
- Aday gösterme: siyasi parti grupları, son seçimde geçerli oyların en az yüzde beşini almış partiler veya en az yüz bin seçmen
- Görev süresi: 5 yıl, bir kişi en fazla iki defa seçilebilir
- Cumhurbaşkanının partisiyle ilişiği kesilmez
Görev ve Yetkiler
Cumhurbaşkanı hem devletin başı hem de yürütmenin tek başına sahibidir. Bakanlar Kurulu kaldırılmış, yürütmeye ilişkin bütün yetkiler Cumhurbaşkanında toplanmıştır. Yardımcılarını ve bakanlarını kendisi atar ve görevden alır.
- Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevlerine son verir
- Üst kademe kamu yöneticilerini atar ve görevden alır
- Milletlerarası antlaşmaları onaylar ve yayımlar
- Bütçe kanun teklifini TBMM'ye sunar
- Olağanüstü hâl ilan eder; karar aynı gün Resmî Gazete'de yayımlanır ve TBMM'nin onayına sunulur
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabilir. Ancak bu yetkinin sınırları Anayasa'da açıkça çizilmiştir ve bu sınırlar sınavın en verimli alanlarından biridir. Kararname ile kanun çatışırsa kanun üstün gelir.
- Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler kararnameyle düzenlenemez
- Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz
- Kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz
- Kararname ile kanun çelişirse kanun hükümleri uygulanır
- TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hâle gelir
Sorumluluk ve Seçimlerin Yenilenmesi
Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu Meclis soruşturması yoluyla işletilir ve süreç aşamalı çoğunluklara bağlanmıştır. Ayrıca hem Meclis hem de Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda her iki seçim birlikte yapılır.
- Soruşturma önergesi: üye tam sayısının salt çoğunluğu (301)
- Soruşturma açılması: üye tam sayısının beşte üç çoğunluğu (360), gizli oyla
- Yüce Divan'a sevk: üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu (400), gizli oyla
- TBMM üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla (360) seçimlerin yenilenmesine karar verebilir
- Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu hâlde her iki seçim birlikte yapılır
Sınavda dikkat
- Kararname çıkarılamayacak alanları ezberle: temel haklar ve siyasi haklar, münhasıran kanunla düzenlenen konular, kanunda açıkça düzenlenmiş konular.
- Kararname ile kanun çelişirse kanun uygulanır. Bu kural sık sık tersine çevrilerek sorulur.
- Meclis soruşturmasındaki 301, 360 ve 400 sayılarını sırasıyla öğren; sıralamanın karıştırılması klasik çeldiricidir.
- Olağanüstü hâl kararı TBMM onayına sunulur; Meclis süreyi uzatabilir veya kaldırabilir.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemeyecek konunun tespiti.
- Cumhurbaşkanı seçilme şartlarının ve aday gösterme usullerinin sorulması.
- Meclis soruşturmasındaki aşamalı karar yeter sayıları.
- Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri arasında yer almayan seçeneğin bulunması.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.