Yasama
Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'nindir ve bu yetki devredilemez. Bu konuda TBMM'nin oluşumunu, görev ve yetkilerini, toplantı ve karar yeter sayılarını ve denetim yollarını öğreneceksin. Sayılar bu konunun kalbidir; onları mutlaka kavra.
TBMM'nin Oluşumu
TBMM, genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur. Seçimler beş yılda bir yapılır ve Cumhurbaşkanı seçimi ile aynı günde gerçekleştirilir. Milletvekili seçilme yeterliliği Anayasa'da tek tek sayılmıştır.
- Üye sayısı: 600 milletvekili
- Seçim dönemi: 5 yıl, Cumhurbaşkanı seçimiyle aynı gün
- Seçilme yaşı: on sekiz yaşını doldurmuş olmak
- En az ilkokul mezunu olmak ve askerlikle ilişiği bulunmamak gerekir
Görev ve Yetkiler
TBMM'nin yetkileri Anayasa'da sayılmıştır ve bunların dışına çıkılamaz. Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak asli görevidir. Yasama yetkisinin devredilmezliği, Meclis'in bu yetkiyi başka bir organa bırakamayacağı anlamına gelir.
- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
- Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek
- Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek
- Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
- Genel ve özel af ilanına karar vermek (üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla)
Toplantı ve Karar Yeter Sayısı
Meclis'in çalışabilmesi ve karar alabilmesi için gerekli sayılar Anayasa'da açıkça belirlenmiştir. Bu iki sayıyı birbirine karıştırmamak, çıkmış soruların önemli bir bölümünü doğru cevaplamanı sağlar.
- Toplantı yeter sayısı: üye tam sayısının en az üçte biri (200)
- Karar yeter sayısı: toplantıya katılanların salt çoğunluğu
- Karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından (151) az olamaz
- Anayasa değişikliği teklifi için en az üçte bir (200) imza, kabul için beşte üç (360) oy gerekir
Kanun Yapma Süreci ve Denetim Yolları
Kanun teklif etme yetkisi milletvekillerine aittir. Meclis'in kabul ettiği kanunu Cumhurbaşkanı on beş gün içinde yayımlar ya da yeniden görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderir. Meclis geri gönderilen kanunu aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır. Denetim ise Anayasa'da sayılan dört yolla yapılır.
- Kanun teklifini milletvekilleri verir
- Cumhurbaşkanı kanunu 15 gün içinde yayımlar veya geri gönderir; bütçe kanunu geri gönderilemez
- Denetim yolları: yazılı soru, genel görüşme, meclis araştırması, meclis soruşturması
- Yazılı soru Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilir; Cumhurbaşkanına soru sorulamaz
Sınavda dikkat
- Yasama yetkisi devredilemez; bu kural sınavda "devredilebilir" biçiminde çeldirici olarak kullanılır.
- Gensoru ve sözlü soru mevcut sistemde yoktur. Denetim yolları dört tanedir.
- Milletvekili seçilme yaşı ile seçmen olma yaşı aynıdır: on sekiz.
- Karar yeter sayısının alt sınırı 151'dir; bu sayı toplantı yeter sayısıyla karıştırılmamalıdır.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Toplantı ve karar yeter sayılarının doğru eşleştirilmesi.
- TBMM'nin görev ve yetkileri arasında yer almayan seçeneğin bulunması.
- Meclisin denetim yollarının sayılması ve kaldırılan yolların ayırt edilmesi.
- Cumhurbaşkanının kanunu geri gönderme yetkisi ve istisnası.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.