İdare Hukuku
İdare, kamu hizmetlerini yürüten devlet örgütünün bütünüdür. Bu konuda idarenin kuruluş ilkelerini, merkezi ve yerinden yönetim kuruluşlarını, idari işlemin unsurlarını ve idari yargı yollarını öğreneceksin. Vali ve kaymakamın konumu ile idari işlem unsurları en çok soru getiren başlıklardır.
İdarenin Kuruluş ve İşleyiş İlkeleri
İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. Bu bütünlüğü sağlayan iki hukuki araç vardır: merkezî idare içinde hiyerarşi, merkezî idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasında ise idari vesayet.
- İdarenin bütünlüğü ilkesi: hiyerarşi ve idari vesayet ile sağlanır
- Kanuni idare ilkesi: idarenin kuruluş ve görevleri kanunla düzenlenir
- Merkezden yönetim: karar yetkisi merkezde toplanır, yumuşatıcısı yetki genişliğidir
- Yerinden yönetim: yer yönünden (yerel yönetimler) ve hizmet yönünden olmak üzere ikiye ayrılır
Merkezi İdare ve Taşra Teşkilatı
Merkezî idare başkent teşkilatı ve taşra teşkilatından oluşur. Taşrada illerin yönetimi yetki genişliği esasına dayanır. Vali ile kaymakamın konumları arasındaki fark, sınavda en sık sorulan ayrımlardan biridir.
- Başkent teşkilatı: Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlıklar
- Başkent yardımcı kuruluşları: Danıştay, Sayıştay, Millî Güvenlik Kurulu
- Vali: ilde devletin ve Cumhurbaşkanının temsilcisidir, yetki genişliğine sahiptir
- Kaymakam: ilçede hükümetin temsilcisidir, yetki genişliği yoktur
- İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır
Yerinden Yönetim Kuruluşları
Yer yönünden yerinden yönetim kuruluşları, belirli bir coğrafi alandaki ortak ihtiyaçları karşılar ve karar organları seçmenler tarafından seçilir. Hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşları ise belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulur.
- Mahallî idareler: il özel idaresi, belediye ve köy
- Mahallî idarelerin karar organları seçmenler tarafından seçilir
- Mahallî idarelerin kuruluş ve görevleri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir
- Hizmet yerinden yönetim kuruluşlarına örnek: üniversiteler, TRT, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
İdari İşlem ve İdarenin Yargısal Denetimi
İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran işlemidir ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanır. Beş unsurdan herhangi birindeki sakatlık, işlemin iptal edilmesine yol açar. İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır.
- İdari işlemin unsurları: yetki, şekil, sebep, konu, amaç (maksat)
- İptal davası: işlemin hukuka aykırılığı iddiasıyla açılır, işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlar
- Tam yargı davası: idarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesini amaçlar
- İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür
- Yargı yetkisi idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; yerindelik denetimi yapılamaz
Sınavda dikkat
- Vali devletin ve Cumhurbaşkanının temsilcisidir, kaymakam ise hükümetin temsilcisidir. Bu ayrım neredeyse her yıl sorulur.
- Yetki genişliği yalnızca il düzeyinde ve valiye tanınmıştır; ilçede yetki genişliği yoktur.
- Yerindelik denetimi yasaktır. Yargı organı idarenin yerine geçerek işlem tesis edemez.
- Üniversiteler ve meslek kuruluşları yer değil, hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşudur.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: Vali ile kaymakamın konum ve yetkilerinin karşılaştırılması.
- İdari işlemin unsurlarından hangisinin sakat olduğunun somut olay üzerinden tespiti.
- Yer yönünden ve hizmet yönünden yerinden yönetim kuruluşlarının ayırt edilmesi.
- İptal davası ile tam yargı davası arasındaki farkın sorulması.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.