Anayasanın Temel İlkeleri

Anayasa'nın ilk üç maddesi Cumhuriyet'in değiştirilemez çekirdeğini oluşturur. Bu konuda devletin şeklini, niteliklerini ve bütünlüğüne ilişkin ilkeleri öğreneceksin. Her ilkenin somut yansımalarını bilmen, hem bu konudaki hem de yargı konusundaki soruları çözmeni kolaylaştırır.

Değiştirilemez Maddeler

Anayasa'nın 1, 2 ve 3. maddeleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. Birinci madde devletin şeklini, ikinci madde Cumhuriyet'in niteliklerini, üçüncü madde ise devletin bütünlüğünü ve sembollerini düzenler. Bu üç madde 4. madde ile korunma altına alınmıştır.

• Madde 1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir
• Madde 2: Cumhuriyet'in nitelikleri sayılır
• Madde 3: ülke ve millet bütünlüğü, dil, bayrak, millî marş ve başkent düzenlenir
• Madde 4: ilk üç maddenin değiştirilemeyeceğini ve teklif edilemeyeceğini hükme bağlar

Hukuk Devleti ve Eşitlik

Hukuk devleti, devletin kendi koyduğu hukuk kurallarıyla bağlı olması demektir. Bu ilke soyut bir söylem değildir; anayasa yargısı, idarenin yargısal denetimi ve kanuni idare gibi somut kurumlarla hayata geçer. Eşitlik ilkesi ise aynı durumda olanlara aynı, farklı durumda olanlara farklı işlem yapılmasını gerektirir.

• İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır
• Kanunların Anayasa'ya uygunluğu Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir
• Suçta ve cezada kanunilik ile kazanılmış haklara saygı hukuk devletinin gereğidir
• Kanun önünde eşitlik biçimsel eşitliktir; pozitif ayrımcılık niteliğindeki tedbirler eşitliğe aykırı sayılmaz

Laik Devlet ve Sosyal Devlet

Laiklik, din ile devlet işlerinin ayrılması ve devletin bütün inançlara karşı tarafsız kalmasıdır. Sosyal devlet ise vatandaşlar arasındaki ekonomik ve sosyal dengesizlikleri gidermeyi, herkese insan onuruna yaraşır bir yaşam sağlamayı amaçlar.

• Laiklikte devletin resmî dini yoktur, din ve vicdan özgürlüğü güvence altındadır
• Din eğitimi ve öğretimi devletin gözetim ve denetimi altındadır
• Sosyal devletin araçları: sosyal güvenlik, vergi adaleti, çalışma hakkı, kamulaştırma ve devletleştirme
• Sosyal devlet ilkesi ilk kez 1961 Anayasası ile anayasal düzeye taşınmıştır

Demokratik Devlet ve Üniter Yapı

Demokratik devlet, iktidarın serbest seçimlerle belirlendiği, siyasi partilerin ve muhalefetin güvence altında olduğu düzendir. Üniter yapı ise tek egemenlik, tek yasama ve tek yargı düzeni anlamına gelir; yerel yönetimlerin varlığı bu yapıyı bozmaz.

• Serbest, eşit, gizli, tek dereceli genel oy ile seçim yapılır
• Oyların açık sayımı ve dökümü esastır, seçimler yargı denetimi altındadır
• Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır
• Üniter yapı gereği ülke bütünlüğü bölünemez, resmî dil Türkçedir