Yerleşme
Yerleşme, insanların barınma ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak için yer seçmesidir. Türkiye'de yerleşmelerin dağılışını iklim, su, yer şekilleri ve ekonomik faaliyetler belirler. Kır ve kent ayrımı ile yerleşme dokusunun nedenleri sınavda en çok işlenen başlıklardır.
Yerleşmeyi Etkileyen Faktörler
Bir yerin yerleşmeye uygun olması için önce su, uygun iklim ve düz alan gerekir. Beşerî etkenler ise zamanla yerleşmenin büyümesini sağlar.
- Doğal etkenler: iklim, su kaynakları, yer şekilleri, toprak verimliliği.
- Beşerî etkenler: ulaşım, sanayi, ticaret, madencilik, turizm.
- Çok yüksek ve çok engebeli alanlarda yerleşme seyrekleşir.
- Kıyı ovaları ve vadi tabanları en erken yerleşilen alanlardır.
Kır Yerleşmeleri ve Doku
Kır yerleşmelerinin dokusu su ve arazi koşullarına göre değişir. Toplu ve dağınık dokunun nedenini bilmek soruyu çözmene yeter.
- Toplu doku: suyun kıt olduğu, arazinin düz olduğu yerlerde görülür.
- Dağınık doku: suyun bol, arazinin engebeli olduğu Karadeniz kıyılarında yaygındır.
- Geçici yerleşmeler: yayla, oba, kom, mezra ve ağıl.
- Yaylacılık, hayvancılığa bağlı mevsimlik bir yerleşme biçimidir.
Konut Tipleri ve Şehir Fonksiyonları
Geleneksel konutlar çevredeki malzemeden yapılır; bu yüzden konut tipi yörenin doğal koşullarını yansıtır. Şehirler ise öne çıkan ekonomik işlevlerine göre adlandırılır.
- Ahşap konutlar orman bakımından zengin Karadeniz kıyılarında yaygındır.
- Kerpiç konutlar kurak ve orman bakımından yoksul iç bölgelerde görülür.
- Taş konutlar taşın bol olduğu dağlık ve engebeli yörelerde tercih edilir.
- Şehir fonksiyonları: tarım, sanayi, ticaret, liman, turizm, maden, idari ve kültürel.
Sınavda dikkat
- Dağınık yerleşmenin temel nedeni su bolluğu ve engebeli arazidir; bunu ters kurma.
- Yerleşmenin üst sınırı, sıcaklığın yeterli olduğu güney kesimlerde daha yükseğe çıkar.
- Bir şehrin fonksiyonu sorulduğunda nüfusun geçim kaynağına bak.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: verilen yerleşme dokusunun nedenini doğal koşullarla açıklama.
- Geleneksel konut malzemesinden yörenin bitki örtüsü ve iklimi çıkarılır.
- Şehirlerin öne çıkan ekonomik fonksiyonunu eşleştirme soruları gelir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.