İklim ve Bitki Örtüsü
Türkiye orta kuşakta olduğu için dört mevsim belirgin yaşanır, ancak yer şekilleri ve denizellik nedeniyle kısa mesafelerde iklim değişir. Üç ana iklim tipi ve bunlara karşılık gelen bitki örtüleri sınavın omurgasını oluşturur. Yağış rejimini ve sıcaklığı etkileyen faktörleri ayrı ayrı bilmen gerekir.
Sıcaklığı Etkileyen Faktörler
Bir yerin sıcaklığı tek bir nedene bağlı değildir. Soruda hangi faktörün öne çıktığını bulman istenir; bu yüzden faktörleri örnekleriyle birlikte öğren.
- Enlem: güneye gidildikçe sıcaklık artar.
- Yükselti: her 200 metrede sıcaklık yaklaşık 1 derece düşer.
- Denize uzaklık: kıyılarda sıcaklık farkı az, iç kesimlerde fazladır.
- Bakı: kuzey yarım kürede güneye bakan yamaçlar daha sıcaktır.
- Yer şekilleri: dağların uzanışı deniz etkisinin iç kesimlere girmesini engeller.
Üç Ana İklim Tipi
Türkiye'de Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklim tipleri görülür. Bunları yaz kuraklığı, yağış rejimi ve sıcaklık farkı üzerinden ayırt edebilirsin.
- Akdeniz iklimi: yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı; en fazla yağış kışın düşer.
- Karadeniz iklimi: her mevsim yağışlı, kışlar ılık, sıcaklık farkı azdır.
- Karasal iklim: kışlar soğuk, yazlar sıcak ve kurak; sıcaklık farkı fazladır.
- İç Anadolu'da en yağışlı mevsim ilkbahar, Doğu Anadolu'da ilkbahar ve yaz başıdır.
Bitki Örtüsü
Bitki örtüsü iklimin en açık göstergesidir. Doğal bitki örtüsünü gördüğün soruda iklimi, iklimi gördüğün soruda bitki örtüsünü çıkarabilirsin.
- Maki: Akdeniz ikliminin kısa boylu, kuraklığa dayanıklı çalı topluluğudur.
- Orman: yağışın yeterli olduğu Karadeniz kıyıları ve dağ yamaçlarında yaygındır.
- Bozkır (step): İç Anadolu ve çevresinde, ilkbaharda yeşerip yazın kuruyan otlardır.
- Alpin çayırlar: orman üst sınırının üzerindeki yüksek dağ otlaklarıdır, yaz otlatmasına elverişlidir.
Sınavda dikkat
- Yükseltiye bağlı sıcaklık düzeltmesi yaparken formülü düz kur: düzeltilmiş sıcaklık = ölçülen sıcaklık + (yükselti farkı / 200).
- Yıllık sıcaklık farkı azsa denizellik, fazlaysa karasallık etkisi vardır.
- Doğal bitki örtüsü ile tarımı yapılan bitkiyi karıştırma; soru genellikle doğal örtüyü sorar.
Bu konudan neler sorulur?
- Bu konudan en çok şu tip sorulur: verilen iklim grafiğinden iklim tipini ve bitki örtüsünü bulma.
- Sıcaklık farkına bakarak karasallık ve denizellik karşılaştırması yapılır.
- Yağış rejimi verilip hangi bölgeye ait olduğunun bulunması istenir.
Şimdi bu konudan soru çöz
Okumak yarısı; asıl öğrenme soru çözerken oluyor. Yanlışların otomatik olarak çalışma defterine düşer ve doğru zamanlarda tekrar karşına çıkar.